Co znaczy słowo “Szalom”?

Słowo “szalom” ma wiele znaczeń

“Szalom” jako “pokój”

Słowo ‘szalom’ jest ciekawym słowem bo ma kilka różnych znaczeń w zależności od kontekstu. Korzeń ‘szalem’ ukazuje się np. w Księdze Bereszit (Księga Rodzaju) 15:15 i 15:16. W piętnastym wersecie czytamy ‘weata tawo el awotecha beszalom’ – i ty przyjdziesz do twoich ojców w pokoju. Tutaj ‘szalom’ oznacza pokój. A w szesnastym wersecie czytamy ‘ki lo szalem awon haEmori ad hena’ –gdy już dopełni się miara niegodziwości Amorytów. Tutaj znaczenie słowa ‘szalem’ jest ‘zupełny’, ‘kompletny’ albo ‘totalny’. Połączenie między znaczeniami ‘pokój’ i ‘kompletność’ lub ‘zupełność’ jest dość proste do zrozumienia. Tylko kiedy się ma pokój można być zupełnym lub kompletnym.

“Szalem” znaczy też “zapłacić”

W Księdze Szemot (Księga Wyjścia) znajdujemy słowo ‘szalem’ w zupełnie innym kontekście. Np. w rozdziale 21 werset 36 czytamy: ‘szalem jeszalem’ – na pewno zapłaci. Słowo ‘szalem’ tutaj oznacza ‘zapłacić’. Połączenie ze znaczeniem, którego widzieliśmy w Księdze Bereszit nie jest jednak ciężkie do znalezienia. Kiedy ja za coś płacę to ja czegoś uzupełniam lub kompletuję. To się zgadza w kontekście odszkodowań jak również w kontekście normalnych zakupów – biorę np. jabłko od właściciela sklepu i dlatego muszę uzupełnić ten brak, który u niego powstaje.

Sprzeczne znaczenia?

Co do etymologii to widzimy, że najbliższy ‘brat’ do korzenia ‘szalem’ (שלם) jest korzeń ‘salem’, który ma dokładnie te same literki. Literka ‘szin’ po hebrajsku (z dźwiękiem ‘sz’) jest pisana tak samo jak literka ‘sin’ (z dźwiękiem ‘s’). Po hebrajsku się nie wypisuje tych kropek i kresek, które pokazują jaka jest samogłoska lub czy dana literka jest ‘szin’ czy ‘sin’ – to trzeba zrozumieć z kontekstu. Korzeń ‘salem’ oznacza pokrywać. Z tego korzenia pochodzą np. słowo ‘salma’ (שלמה), które oznacza ‘płaszcz’; jak również słowo ‘simla’ (שמלה), które oznacza sukienka. Jakie jest połączenie pomiędzy z jednej strony ‘pokój’ i ‘zupełność’ a z drugiej strony ‘pokrywać’ albo ‘płaszcz’? Powiedziałbym nawet, że skojarzenia słowa ‘zupełność’ i ‘pokrywać’ są aż sprzeczne! Słowo ‘pokrywać’ kojarzy się z brakiem zupełności – tego co się widzi jest inne niż tego co jest w środku. Jak pogodzić te dwa diametralnie różne znaczenia słowa “szalom”?

Dwa podobne rdzenie słów: “salem” i “celem”

Widzieliśmy dotychczas jeden etymologiczny „brat” korzenia ‘szalem’, a mianowicie korzeń ‘salem’. Spójrzmy teraz na drugiego etymologicznego „brata” i zrozumiemy charakter słowa ‘szalem’. Chodzi mi o korzeń ‘calem’ (צלם), który oznacza ‘podobieństwo’. Kiedy Tora opisuje, że Haszem stworzył człowieka na Swoje podobieństwo, to Tora mówi ‘becelem Elohim’ – na podobieństwo B-ga. Teraz zbliżamy się do zrozumienia charakteru słowa ‘szalem’. Prawdziwa absolutna zupełność jest tylko sam B-g i nie istnieje w naszej rzeczywistości. Mówienie o niej jest upodobnieniem (‘calem’), tak jak płaszcz (‘salma’) nie pokazuje właściwy wygląd człowieka pod płaszczem.

Kiedy my recytujemy ‘Szma’ (Ks. Dewarim 6:4) dwa razy dziennie i mówimy ‘Szma Israel Haszem Elokeinu Haszem Echad’ – Słuchaj Izraelu, Haszem Jest nasz B-g, Haszem Jest Jeden’ to mamy zwyczaj żeby ręką zakrywać oczy. To symbolizuje, że jesteśmy świadomi faktu, że nie potrafimy ‘widzieć’ czyli ‘zrozumieć’ Jedności Haszem. Jedność Haszem jest absolutna i nie jest względna dla nikogo ani niczego innego. Natomiast w naszej rzeczywistości wszystko jest względne i nic absolutnego nie istnieje. Mówienie o absolutności lub zupełności w naszym istnieniu jest fikcją, jest upodobnieniem. Na to wskazują etymologiczne podobieństwa korzeni ‘szalem’ (zupełność, pokój), ‘salem’ (pokrywać) i ‘calem’ (upodabniać). O tym król Dawid nam wskazał w swoim wersecie: ‘Niebo jest niebem Haszem, a ludziom dał ziemię’ (Księga Psalmów 115:16).

Błogosławieństwa z Jerozolimy,

Rabin Icchak Rapoport