Aktualności
Strona główna » Szemot (Księga Wyjścia) » Czy na prawdę należy wyłupać oko? O parszy Miszpatim

Czy na prawdę należy wyłupać oko? O parszy Miszpatim

Rabin Icchak Rapoport o parszy „Miszpatim”

Paraszat Miszpatim, 5774

Paraszat Miszpatim, czyli odcinek Tory na temat prawa cywilnego: pamiętam, że jako nastolatek uważałem czytanie tej parszy za niewygodne. Było po prostu nieprzyjemnie czytać o „ewed iwri” czyli o hebrajskim niewolniku, lub o ‘ajin tachat ajin, szen tachat szen’, czyli ‘oko za oko, ząb za ząb’ [Sefer Szemot / Księga Wyjścia 21:24]. Przecież każdy nastolatek już przeczytał książki z rodzaju „Chata Wuja Toma” i rozumie, że niewolnictwo było czymś okrutnym i nie do zaakceptowania, oraz że koncept ‘oko za oko’ był niezwykle okrutny. Jaki  posiadający moralność człowiek wydłubie oko innemu człowiekowi?

Przy dalszych studiach, a zwłaszcza w jesziwie, studiując Talmud i Halachę, nauczyłem się dużo więcej o wyżej wymienionych koncepcjach i zrozumiałem, że one w rzeczywistości nie są okrutne. ‘Oko za oko’ nie oznacza nic poza obowiązkiem finansowej kompensacji, a ‘niewolnik hebrajski’ nie jest w zasadzie niewolnikiem. Wśród praw hebrajskiego niewolnika, oprócz tego, że niewolnicto trwa najwyżej sześć lat, jest między innymi to, że ‘właściciel’ musi zapewnić niewolnikowi jedzenie, spanie i ubranie na tym samym poziomie jaki ‘właściciel’ sam sobie zapewnia. To oznacza, na przykład, że jeśli ‘właściciel’ nosi ubranie z jedwabiu to i ‘niewolnik’ musi takie nosić. Jeśli ‘właściciel’ śpi na dwóch poduszkach, czy więcej to i niewolnik musi dostać nie mniej, niż tą samą ilość poduszek. Jeśli ‘właściciel’ je antrykoty i inne pyszności, to i niewolnik musi dostać dokładnie to samo. Podsumowując sytuację ‘właściciela’, rabini w Talmudzie powiedzieli, że ten, który sobie kupuje niewolnika hebrajskiego, kupuje sobie pana [traktat Kiduszin, folio 22a]. Niewolnik hebrajski był z reguły człowiekiem, który nie mógł spłacić swoich długów i który, ażeby spłacić te długi, został „sprzedany” wierzycielowi, jako niewolnik, czyli pracownik bez pensji ale z wszystkimi wyżej wymienione prawami i więcej.

Ta wiedza oczywiście zamyka kwestię dylematu, czy Tora jest moralna czy nie. Dzisiaj wsadzamy ludzi, którzy są winni pieniądze do więzienia. Czy to jakoś pomaga wierzycielowi? Czy nie wolałby skrzywdzony wierzyciel dostać bezpłatnego pracownika, który mógłby tym sposobem spłacić swój dług?

Ale miałem nadal dziwne uczucia przy czytaniu tej parszy – tym razem z innego powodu. Wierząc w 100% Torze Ustnej wiem, że te prawa nie są okrutne, gdyż nie są one takie, jakby się wydawało, czytając po prostu opisujące je wersety w Torze. Ale czy inni to wiedzą? Czy czytanie ‘oko za oko ząb za ząb’ nie wywołuje wrażenia okrucieństwa? Skoro ‘oko za oko’ nie obejmuje jakiejkolwiek fizycznej kary i oznacza wyłącznie kary i kompensacje finansowe – dlaczego nie mógł Haszem po prostu tak napisać w Torze i nie mielibyśmy tych niewygodnych uczuć przy jej czytaniu? Na te pytanie znam tylko jedną odpowiedź, którą dał Rabin Kook, pierwszy naczelny rabin Izraela jednemu z pierwszych syjonistów i socjalistów, Aleksandrowi Suskind Rabinowiczowi. Rabin Kook powiedział, iż uczymy się z kabały, że Tora Pisana jest upodabniana do ojca, a Tora Ustna do matki. A jak to zrozumieć? Raw Kook wytłumaczył używając następującej metafory: Kiedy dziecko się bardzo źle zachowuje, mówi Raw Kook, jak reagują rodzice? Ojciec podnosi rękę żeby dać dziecku klapsa a matka się rzuca na ojca prosząc go, żeby się zmiłował i żeby dziecko dostało inną, bardziej humanitarną karę. Ojciec, słuchając swojej żony, obniża rękę bez klapsa. Taka reakcja osiąga, według słów Rabina Kooka, dwa pozytywne cele. Po pierwsze, dziecko dostanie humanitarną karę, która go nauczy, że mu się tak nie wolno zachowywać. Ale po drugie, mówi Raw Kook, nawet samo podniesienie ręki ojca osiągnęło pewien cel. Dziecko się przestraszyło i pamięć tego również mu pomoże, kiedy będzie musiało kontrolować swoje zachowanie. Tak samo, mówi Raw Kook, należy zrozumieć, dlaczego Tora Pisana opisuje te – na pierwszy rzut oka – okrutne pojęcia, jakimi są np. ‘oko za oko’ i ‘ząb za ząb’. Kiedy my je czytamy, one nas straszą i będziemy się dlatego pilnować, żeby nie znaleźć się w takich sytuacjach a jeśli jednak w takich sytuacjach się już znajdziemy – to odkryjemy, że kara faktycznie w ogóle nie jest okrutna.

Szabat Szalom!

 

Rabin Icchak Rapoport

  Czy ta wiadomość była użyteczna albo pomocna dla Ciebie? Proszę rozważyć wsparcie naszych projektów.

O nas Yitzhak Rapoport

Yitzhak Rapoport
Rabbi Yitzchak Rapoport is a native of Stockholm, Sweden. He received his rabbinical ordination in Israel in 2002 from Yeshivat Hamivtar (Efrat), as well as from HaGaon HaRav Zalman Nechemia Goldberg shlit”a. From 2002 to 2006 Rabbi Rapoport served as the rabbi of Oslo, Norway. Being of Polish descent he became interested in the rebirth of Jewish communities in Poland, and consequently took up the position as Rabbi of Wroclaw (Breslau) and Silesia in the fall of 2006 until 2011.

Dodaj komentarz